Klara's 10
Bach - Mis in b - Dunedin Consort & Players - John Butt
Uitvoerders
Dunedin Consort and Players o.l.v. John Butt
Label
Linn Records CKD 354
Programma
Johann Sebastian Bach: Mis in b BWV232
Klara's oordeel 
John Butt is nog maar weinig bekend in de klassieke muziekwereld. Toch heeft hij al wat cd-opnames met orgelmuziek (Bach, Elgar) op zijn naam staan. De laatste jaren treedt hij meer en meer op als dirigent van het Dunedin Consort and Players. In 2006 nam hij een Messiah op, in 2008 de Mattheuspassie van Bach en nu de Hohe Messe. Met deze opname is hij trouwens de eerste die Joshua Rifkins uitgave van Bachs Messe op cd zet.
Butt volgt zo de moderne trend om Bachs muziek enkelvoudig te bezetten. Toch zijn er dan weer enkele stukken, de meer lineaire, motetachtige werken, waar hij een ripienostem aan toevoegt. Deze verdubbeling zorgt niet meteen voor een groter klankvolume, maar wel voor een gevarieerde sonoriteit, en dit dus in contrast met de enkelvoudig bezette stukken, in de meer 'barokke' schrijfwijze.
Zoals je kan verwachten, hoor je hier een erg transparante uitvoering, met prachtige solisten. De iets 'dikker' bezette stukken krijgen op hun beurt een warme sound, geholpen door een knap instrumentaal ensemble van een twintigtal fantastische en enthousiaste muzikanten!
Renate Weytjens
Beethoven - Strijkkwartetten nrs. 6 + 13 - Artemis Quartet
Uitvoerders
Artemis Quartet
Label
Virgin 694584 0
Programma
Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet nr.6 in Bes op.18 nr.6 - Strijkkwartet nr.13 in Bes op.130. op.133 (Grosse Fuge)
Klara's oordeel
Dit is de vierde Beethoven-cd van het in Berlijn residerende Artemis Quartet. Het is een reeks die misschien niet helemaal de aandacht krijgt die ze verdient. Toegegeven: de discografie van de strijkkwartetten van Beethoven is al enorm rijk, maar wat dit ensemble laat horen, behoort echt wel tot de absolute top.
Op dit nieuwe volume vertolkt het Artemis Quartet twee strijkkwartetten in de toonaard Bes groot: het zesde strijkkwartet, waarin Beethoven nog in de voetstappen trad van Haydn en Mozart, en het dertiende, een van de zogenaamde late strijkkwartetten.
Het op.18 is verrukkelijk: het openingsdeel is één energiek spel van vraag en antwoord, het scherzo zit vol verfijnde humor en de trage inleiding van de finale krijgt een ongewoon geladen spanning mee. De leden van het Artemis Quartet spelen daarbij met een verbluffende technische beheersing en een niet aflatende nervositeit. Knap is ook de manier waarop zij spelen met klankkleur en dynamiek.
In het grote dertiende kwartet worden de sfeer en stijl ernstiger en intenser. Maar ook hier maakt het Artemis Quartet grote indruk door de felle toon, de schitterende samenklank en de vloeiende intonatie. De beroemde Cavatina klinkt ongewoon onsentimenteel en de virtuoze aanpak van de afsluitende Grosse Fuge moet je gehoord hebben om het te geloven.
Het Artemis Quartet nestelt zich met zijn Beethoven-opnamen moeiteloos op gelijke hoogte van zijn illustere mentoren: het Alban Berg, het Julliard en het Emerson Quartet.
Bart Tijskens
Yuja Wang - Transformation
Uitvoerders
Yuja Wang, piano
Label
DG 477 8795
Programma
Igor Sravinsky: 3 delen uit Petroesjka; Domenico Scarlatti: Sonate in E K380 - Sonate in f K466; Johannes Brahms: Variaties op een thema van Paganini op.35; Maurice Ravel: La Valse
Klara's oordeel
Nog maar 23 is de Chinese pianiste Yuja Wang, maar ze reist al een hele tijd de wereld rond en heeft intussen haar tweede cd voor DG opgenomen. Met 'Transformation' verwijst Wang naar de Boeddhistische levenshouding van constante verandering. Die verandering vinden we muzikaal terug in de 27 variaties op een thema van Paganini door Johannes Brahms, bij Igor Stravinsky die de pop Petroesjka een menselijke gedaante laat aannemen, en in La Valse van Maurice Ravel die de Weense wals transformeert en desintegreert.
Er is al heel wat over geschreven in de internationale pers, en als je deze cd beluistert kan je alleen maar beamen dat Wang een fenomenale techniek bezit waarmee ze alles uit de vingers kan toveren. Zo piekfijn en glashelder zijn haar fraseringen, in soms adembenemend snelle tempo's, en met een ritmische stuwing en precisie die je op het puntje van je stoel zetten. De 2 Scarlatti-sonates, in E en f, zorgen voor de nodige rust in deze prachtig opgebouwde cd.
De opnametechniek van DG blijft voor pianosolo-opnamen toch nog een minpunt. Je krijgt het gevoel achter een glazen wand naar de piano te luisteren, waardoor alles omfloerster klinkt. Maar laat dit u vooral niet tegenhouden om deze jonge verbluffende pianiste te ontdekken in een fantastisch repertoire.
Vincent Goris
C.F. Abel - J.C. Bach - Kamermuziek - Il Gardellino
Uitvoerders
Il Gardellino
Label
Accent 24221
Programma
Johann Christian Bach: Kwartet nr.1 in Bes - Kwintet in F op.11 nr.3 - Sextet in C; Carl Friedrich Abel: Kwartet in Bes op.8 nr.2 - Sonate nr.24 in d en nr.22 in d voor gamba solo
Klara's oordeel
Rond 1760 trokken twee Duitse componisten naar Londen om daar hun carrière met succes verder uit te bouwen. Eind 1762 ontmoetten ze elkaar voor het eerst, in februari 1764 verschenen ze samen in een concert, en nog geen jaar later begonnen ze met een succesvolle concertenreeks, die in de muziekgeschiedenis bekend zou worden als de 'Bach-Abel Concerten'.
Carl Friedrich Abel (1723-1787) was een leerling van Johann Sebastian Bach in Köthen en hij speelde in het orkest van Johann Adolf Hasse in Dresden. Tegen de tijd dat hij naar Londen trok, moesten ze op het Europese vasteland niet veel meer hebben van de viola da gamba, het instrument waarop hij uitblonk en waarvoor hij veel componeerde. Maar het eerder conservatieve Engelse publiek kon een gambavirtuoos nog wel erg smaken. En zo schopte Abel het in 1761 tot 'Chamber Musician to her Majesty', de Engelse koningin Charlotte.
Ook Johann Cristian Bach (1735-1782), jongste zoon van, kende een schitterende carrière in Engeland. Hij werd al snel 'Music Master' van de koningin, begeleidde haar fluit spelende echtgenoot en onderwees de kinderen van het koninklijke koppel.
Of de werken op deze cd (kwartetten, kwintetten en een sextet voor blazers en 2 sonates voor gamba) ook tijdens de 'Bach-Abel Concerten' zijn uitgevoerd, weten we niet zeker. Waarschijnlijk is het wel. Het zijn alleszins ook nu nog erg aantrekkelijke composities, met elegante partijen voor de blazers, originele klankencombinaties, en met fraaie en zangerige melodieën.
Ideaal repertoire ook voor Il Gardellino, het ensemble rond Jan De Winne en Marcel Ponseele. Hun aanpak van deze elegante werken is sprankelend en gevoelig. De heldere en toch intieme opname vat mooi de fraaie kleuren van de oude instrumenten. Vittorio Ghielmi haalt met zwier het maximum uit de twee korte sonates voor viola da gamba van Abel.
Bart Tijskens
Strauss - Webern - Bernard Haitink - Chicago Symphony Orchestra
Uitvoerders
Chicago Symphony Orchestra o.l.v. Bernard Haitink
Label
CSO Resound 901 1002
Programma
Richard Strauss: Ein Heldenleben; Anton Webern: Im Sommerwind
Klara's oordeel
Het lijkt erop dat de aanpak van Bernard Haitink met ouder worden - hij is 81 intussen - alleen maar aan soberheid wint.
In deze nieuwe opname van 'Ein Heldenleben' van Richard Strauss bereikt hij een ongewone, soms bijna kamermuzikale helderheid (zelfs in het moeilijke en chaotische deel Des Helden Walstatt) en een opmerkelijk evenwicht tussen de verschillende orkestgroepen. Haitink slaagt er ook in om het voortreffelijke Chicago Symphony Orchestra te laten spelen met de verfijning en klankcultuur van de beste Europese orkesten. Tegelijk brengt hij eenheid, samenhang en spanning in dit lange symfonische gedicht.
Im Sommerwind, de laatromantische idylle die Anton Webern in 1904 op zijn twintigste componeerde, is de ongewone, maar erg aantrekkelijke aanvulling op deze cd.
Bart Tijskens
Pergolesi - Stabat Mater - Florilegium
Uitvoerders
Elin Manahan Thomas, sopraan; Robin Blaze, contratenor; Ashley Solomon, fluit; Jennifer Morsches, cello
Label
Channel classics CCS SA 29810
Programma
Giovanni Battista Pergolesi: Stabat Mater - Fluitconcerto in G - Sinfonia in F voor cello en b.c. - Salve Regina in f
Klara's oordeel
Het is nog altijd wachten op de ideale versie van het bekende Stabat Mater van Pergolesi, de componist die 300 jaar geleden geboren werd. Alessandro Alessandrini (bij Naïve) en Philippe Pierlot (bij Mirare) kwamen wel al aardig in de buurt.
En ook deze nieuwe versie met het Britse ensemble Florilegium heeft veel te bieden. Twee voortreffelijke en gevoelige solisten bijvoorbeeld, sopraan Elin Manahan Thomas en contratenor Robin Blaze, die de operatrekjes van Pergolesi gelukkig niet wegmoffelen. Blaze is daarnaast ook de welluidende solist in het meer gedragen Salve Regina.
Met zijn kleine, enkelvoudige bezetting, zorgt het ensemble Florilegium voor een sobere, heldere en waar nodig (bijvoorbeeld in het Quae moerebat) ook voor een levendige begeleiding.
De twee instrumentale aanvullingen maken deze Channel-cd nog aantrekkelijker. Het laatste deel van de Sinfonia in F, in feite een sonata da chiesa voor cello en b.c., herkent u zeker: Stravinsky schreef er een grotesk arrangement voor en nam het op in zijn Pulcinella. In de elegante en stijlvolle vertolking van celliste Jennifer Morsches klinkt het origineel opvallend verfijnd en charmant. Het fluitconcerto in G is wellicht niet van Pergolesi, maar wat geeft het. Je krijgt hier een vrolijk en zonnig werk, fraai en met hoorbaar plezier uitgevoerd door fluitist Ashley Solomon en de leden van Florilegium.
Bart Tijskens
Boccherini - Symphonies - London Mozart Players
Uitvoerders
London Mozart Players o.l.v. Matthias Bamert
Label
Chandos CHAN 10604
Programma
Luigi Boccherini: Symfonie nr.3 in D - Symfonie nr.8 in A - Symfonie nr.21 in C
Klara's oordeel
Deze nieuwe opname van drie symfonieën van Luigi Boccherini maakt deel uit van de serie 'Contemporaries of Mozart', een van de langstlopende reeksen bij Chandos. Als je Boccherini alleen kent van zijn (toegegeven, niet altijd even boeiende) kamermuziek, dan moet je deze cd zeker een kans geven.
Want dit is toch echt wel wonderbaarlijk repertoire: de symfonieën bevatten fraaie concertante partijen en ze bieden een opmerkelijk volle en rijke orkestklank. Dat heeft vooral te maken met de manier waarop Boccherin de strijkers in verschillende groepen opdeelt. De derde symfonie, de eerste op de cd, heeft een delicaat georkestreerd Andantino voor hobo en strijkers en een scherzo met een verrukkelijke solo voor picccolo.
O.l.v. Matthias Bamert pakken de London Mozart Players, op moderne instrumenten, deze werken gretig en met veel inzet aan. De tempokeuzes zijn uitstekend en de talrijke solo's voor strijkers en blazers worden zonder uitzondering voortreffelijk uitgevoerd.
Bart Tijskens
Jan Dismas Zelenka - Missa votiva - Frieder Bernius
Uitvoerders
Joanne Lunn, sopraan; Daniel Taylor, alt; Johannes Kaleschke, tenor; Thomas E. Bauer, bas; Kammerchor Stuttgart; Barockorchester Stuttgart o.l.v. Frieder Bernius
Label
Carus 83.223
Programma
Jan Dismas Zelenka: Missa votiva ZWV18
Klara's oordeel
Je zult als componist maar de pech hebben om in dezelfde periode geboren te worden als de grote Johann Sebastian Bach!
Neem bijvoorbeeld deze in Tsjechië geboren Jan Dismas Zelenka (1679-1745). Terwijl Bach in Leipzig vlijtig muziek schreef van een diepzinnige spiritualiteit en ongekende schoonheid, streefde Zelanka in Dresden, zo'n honderd kilometer verderop, precies hetzelfde doel na. Zelenka was misschien niet gezegend met het genie en de visionaire verbeelding van Bach, maar ook hij componeerde op zijn eigen vooruitstrevende manier briljante en hoogst aantrekkelijke muziek.
Het werk op deze cd, de Missa votiva, is wellicht het ultieme meesterwerk van Zelenka, waarin hij vooruit lijkt te kijken naar de vroegklassieke periode. Zelenka toont hier een groot gevoel voor drama, met een dwingend antwoord op elk woord in de tekst (m.a.w. elk muzikaal idee lijkt uit de tekst voort te komen), met afwisselend verheven en hartstochtelijke zanglijnen, en met stevige en virtuoze partijen in de strijkers die het geheel een onweerstaanbare drive geven.
Dirigent Frieder Bernius zet zich al meer dan twintig jaar in voor de muziek van Jan Dismas Zelenka. Dat leverde al drie fraaie cd's op bij evenveel labels (deutsche harmonia mundi, Sony en Carus). Met veel zorg en precisie slaagt Bernius erin om in dit schitterende, lange werk (bijn 70 minuten!) zijn ensembles uit Stuttgart enthousiast en eensgezind te laten musiceren. Elk contrast, elke stemmingswissel krijgt zijn plaats. Ook het solistenkwartet, met de verrukkelijke sopraan Joannne op kop, is uitstekend.
Zelenka kreeg later de bijnaam van 'Tsjechische Bach': doe de moeite om hem te ontdekken!
Bart Tijskens
Beethoven - Complete Pianoconcerto's - Paul Lewis
Uitvoerders
Paul Lewis, piano; BBC Symphony Orchestra o.l.v. Jiri Belohlavek
Label
harmonia mundi HMC 902053.55
Programma
Ludwig van Beethoven: Pianoconcerto's 1-5
Klara's oordeel
We kennen Paul Lewis, ooit nog een leerling van Alfred Brendel, als een bedachtzame en zoekende pianist. Zijn opname van alle pianosonates van Beethoven kon, terecht, wereldwijd op uitstekende recensies rekenen. Het was dan ook uitkijken naar zijn interpretatie van de vijf pianoconcerto's van dezelfde componist.
En het moet gezegd dat Lewis de hoge verwachtingen niet helemaal inlost. Uitstekend geslaagd zijn de eerste twee concerto's, die nog dicht bij Mozart aanleunen. Hierin komen de solist en het BBC Symphony Orchestra o.l.v. van dirigent Jiri Belohlavek tot een levendig en energiek samenspel. Vreemd en jammer is wel dat Lewis kiest voor de langste en meest extravagante cadenzen die Beethoven uitschreef. Dat zorgt bijvoorbeeld in het eerste concerto wel voor enkele vermoeiende luistermomenten.
In de concerto's drie tot vijf zitten er zeker vele fraaie passages, maar je zoekt tevergeefs naar de grandeur en de verfijning van de o zo talrijke grote versies. Daarvoor speelt het orkest te rechttoe-rechtaan (degelijke houtblazers, maar een soms wat harde strijkersgroep), en ook Paul Lewis klinkt qua dynamiek af en toe weinig genuanceerd (bijvoorbeeld in het trage deel van het Keizersconcerto).
Wat gemengde gevoelens dus bij deze nieuwe uitgave. Wie een voortreffelijke recente opname zoekt van de vijf pianoconcerto's van Beethoven, is wellicht beter af met de combinatie Goode/Fischer (bij Nonesuch).
Bart Tijskens
Debussy - Dutilleux - Ravel - Strijkkwartetten - Arcanto Quartett
Uitvoerders
Arcanto Quartett
Label
harmonia mundi HMC 902067
Programma
Claude Debussy: Strijkkwartet in g op.10; Henri Dutilleux: "Ainsi la nuit" voor strijkkwartet; Maurice Ravel: Strijkkwartet in F
Klara's oordeel
Maar één strijkkwartet componeren: het lijkt wel een Franse traditie. Claude Debussy, Maurice Ravel en Gabriel Fauré schreven er telkens maar één. En al heeft Henri Dutilleux, geboren in 1916, het componeren nog niet opgegeven, toch dateert zijn enige strijkkwartet "Ainsi la nuit" al uit 1976. Met zijn meer schemerige karakter, klinkt dit zevendelige werk trouwens wel somberder dan zijn tintelende voorgangers.
Het in 2004 opgerichte Arcanto Quartett is misschien nog niet echt een grote naam in het klassieke muziekwereldje. En dat is toch wat vreemd, want de vier leden zijn elk afzonderlijk wel bekende en gevierde solisten: de violisten Antje Weithaas en Daniel Sepec, altvioliste Tabea Zimmerman en cellist Jean-Guihen Queyras. Ze namen eerder al twee cd's op, ook voor harmonia mundi, met kwartetten van Bela Bartok en kamermuziek van Brahms, deze laatste samen met pianiste Silke Avenhaus.
Vier grote solisten vormen niet altijd een groot kwartet, dat weten we. Maar deze jonge muzikanten tonen opnieuw op schitterende wijze aan dat het wel degelijk kan. Hun intonatie is vlekkeloos, hun samenspel fris en opwindend. Een grote opname.
Bart Tijskens
